culture
More
देहची माझे देवालय
महात्मा बसवण्णांनी देवाचे अस्तित्व मंदिरांत, तीर्थक्षेत्रांत नाही, तर माणसांच्या हृदयात असल्याचे सांगितले. त्यासाठी त्यांनी अंतरंग शुद्धीची शिकवण दिली. देवाला प्रसन्न करण्यासाठी यज्ञयाग, होमहवन, उपास-तापास, जप-तप करण्याची गरज नाही, तर अंतरंग नि बहिरंग शुद्धी झाली पाहिजे. सृष्टीच्या निर्मितीस कारणीभूत असलेल्या तत्त्वास बसवण्णांनी 'लिंग' असे संबोधले आणि त्याचे प्रतीक म्हणून करस्थळी इष्टलिंग दिले. त्याची उपासना करण्यासाठी कोणत्याही मध्यस्थीची म्हणजे पुजारी, पुरोहिताची गरज नाही. आपले पोट भरण्यासाठी आपल्यालाच भोजन करावे लागते.
कल्याण क्रांती विजयोत्सव
विजयादशमीला जसे अनेक पौराणिक संदर्भ आहेत, तसेच काही ऐतिहासिक संदर्भही आहेत. परंतु, पौराणिकतेच्या झगमगाटी वैभवीकरणात इतिहासाचे संदर्भ जाणते अजाणतेपणाने नजरेआड केले जातात. असाच एक ऐतिहासिक संदर्भ दुर्लक्षित राहिला, तो म्हणजे बाराव्या शतकातील महात्मा बसवण्णांच्या कल्याण क्रांती विजयोत्सवाचा.
शिवयोगी सिध्दरामेश्वर विरचित बसव स्तोत्र त्रिविधी
महात्मा बसवण्णांचे व्यक्तित्व आणि कर्तृत्व त्यांच्या समकालीन शरणांपासून आधुनिक तत्त्वज्ञ, लोककवी, लेखक, विचारवंतांपर्यंत अनेकांनी आपल्या लेखणीतून अभिव्यक्त केले आहे. बाराव्या शतकातील समकालीन अनेक शरणांनी केलेले वर्णन अगदी वस्तुनिष्ठ दिसून येते. 'महामहिम संगनबसवण्णा मलाही गुरु, तुलाही गुरु, जगतालाच गुरु पहा, गुहेश्वर' असे अल्लमप्रभू म्हणतात. 'कामांतकासी जिंकले बसव, तव कारणे, शशिधरासी वश केले बसव, तव कृपेने' असे अक्कामहादेवी सांगतात. 'बसवण्णांच्या उदरी लिंग, जंगम, प्रसाद जन्मला,' असे चेन्नबसवण्णा म्हणतात.